ЖЧ-2009: Якунлар, хулосалар ва…

16 октябрь куни Миср майдонларида 20 ёшгача бўлган футболчилар ўртасидаги навбатдаги мундиал баҳсларига якун ясалди. Ҳар қачонгидан қизиқарли тус олган мусобақанинг финишига Жанубий Америка ва Африка қитъалари вакиллари етиб келишди ва ҳал қилувчи баҳсда омад «мезбон»ларга кулиб боқди.

Бунгача кичик мундиалнинг финалига икки марта чиқиб, ҳар иккисида Жанубий Америка аъзоси олдида ожиз қолган Гана бу сафар қайсидир маънода ўч олди. Чунончи, «қора жавоҳирлар» тарихларидаги биринчи финални айнан бразилиялик тенгқурларига бой беришганди-1:2. Иккинчи финалларида эса аргентиналик ёшлар олдига бўйин эгишганди-0:3. Мана, учинчи уринишда, пенальтилар серияси ёрдамида бўлсада, кубокни бошлари узра кўтаришди. Ушбу чемпионатда Ўзбекистон ёшлар термаси ҳам иштирок этгани боис, ундаги статистик маълумотларга яна бир бор урғу беришни лозим топдик. Инчунин, рақамларга қараб, қайси қитъа, яъни конфедерация футболининг келажаги кучлироқ кўринаётганини тахмин қилиш ҳам мумкин. Зеро, World cup - 2009 йўлланмалари қитъалар ўртасида нисбатан тенгроқ тақсимланганди. Фақат илғор УЕФАга 6, шунингдек, АФКга 5та (Мисрнинг мезбонлиги учун) йўлланма берилди. КОНМЕБОЛ, КОНКАКАФ ва ОФКдан эса чемпионатда тенг - 4тадан жамоа қатнашди. Биргина Океания мундиалга битта вакил жўнатди ва бунда ҳайратланишга ҳожат йўқ ҳам. Хуллас, қуйида Миср мундиалига қитъалар ўртасидаги «олишув» мисоли нигоҳ ташлаймиз, шунингдек, норасмий ҳисоб-китобларда қайси термага нечанчи ўрин насиб этганига тўхталиб ўтамиз.

Миср майдонларидаги ўйинлар шуни кўрсатдики, жаҳон футболида УЕФА ва КОНМЕБОЛ ичидаги термалар ҳамон етакчи ва барқарорлар, гарчи чемпионлик Африка вакилига, 4-ўрин эса Шимолий америкаликларга насиб этган бўлсада. Бу умумий кўрсаткичларда яққол кўзга ташланади. Мисол учун, КОНМЕБОЛ «оиласи»даги тўртта терма жамоа ҳам гуруҳ босқичини муваффақиятли ўтади. УЕФАнинг 6та вакилидан нақд 5таси курашни «плей-офф» босқичида ҳам давом эттирди. Тўғри, африкаликлар ҳам гуруҳ босқичида анча муваффақиятли тўп суришди. Уларнинг атиги битта жамоалари - Камерун «плей-офф» ташқарисида қолди. Шунингдек, қитъамиздан 2та терма жамоа 1|4 финалгача чиқди. Ҳолбуки, шу босқичда бошқа конфедерациялардан (УЕФА бундан мустасно) атиги биттадан жамоа қолганди. Лекин умумий кўрсаткичларга эътибор берсак, барибир Европа ва Жанубий Америка вакиллари устун эканликлари ойдинлашади. Чунончи, чем-пионатдаги энг кўп очко УЕФА аъзоларига тегишли - 46. Пеле, Марадона каби юлдузлар маконидан ташриф буюрган 4та жамоа эса жами 33 очко тўплаган. Шу ўринда айтиб ўтиш жоиз, «плей-офф» босқичидаги ўйин-ларнинг асосий вақти инобатга олинган. Яъни асосий вақтда кучлар тенг келган бўлса, ҳар икки жамоа ҳисобига бир очкодан берилган. Бошқача айтганда, «овертайм» ёки пенальтилар сериясида ғалабани ўз томонига оғдирган термалар ҳисобига уч очко ёзилмаган. Акс ҳолда, умумий жадвал бош-қачароқ кўриниш оларди.

Хўш, КОНМЕБОЛ кучлими ёки УЕФА? Зеро, европаликлар кўпроқ очко тўплаган бўлсаларда, уларда ўйин-лар сони ҳам сезиларли даражада кўп. Демак, бунда ўртача кўрсаткичга эътибор қаратиш тўғрироқ бўлади. Бу борада Жанубий америкаликлар устунлар. Улар ҳар бир ўйинда (жами 19та) ўртача 1,73тадан очко олишган. «Кўҳна қитъа» шарафини ҳимоя қилган 6 жамоа эса жами 28та ўйинда майдонга тушган ва ўртача кўрсаткич 1,64га тенг. Хуллас, фарқ унчалик катта эмас. Хулоса шуки, барқарорлик борасида, яъни барча жамоалар иштирокига қараганда, Европа ва Жанубий Америка футболи ҳамон олдинда. Тўғри, Европанинг битта термаси яққол оқсаганини ҳам қайд этиш жоиз. Яхши биласиз, Ўзбекистон термаси билан бир гуруҳда жойлашган Англия ишончни умуман оқламади. Агарда инглизлар бироз яхшироқ иштирок этишганида ўртача кўрсаткич бўйича ҳам УЕФА энг яхши натижа соҳибига айланармиди? ОФК натижаларига келсак, у ўртачадан бироз паст. Қитъадошларимиз ҳар бир ўйинда биттадан очко ишлашди. Шу ўринда Африка вакилларида ривожланиш борлигини айтиб ўтиш керак. «Қора қитъа» вакиллари битта ўйин учун ҳисобларига 1,45 очкодан ёзишди. Океа-ния хусусида тўхталиб ўтишга ҳам ҳожат йўқ. Таити термаси кутилганидан ҳам ёмон иштирок этди. Умуман олганда, Осиё ҳозирча айнан Океания, шунингдек, Шимолий Америка (ўртача 0,93-та очко)дан устун бўлиб турибди, холос.

Энди ғалабаларга ўтсак: Жанубий Америка термалари ўйинларининг деярли ярмида, аниқроғи, 47,36 фоизида 3 очкодан олишган. Европаликларда бу кўрсаткич 42,85га тенг. Африка учинчи яхши кўрсаткичга эга - 40,90 фоиз. Қитъадошларимиз эса нақд 25 фоиз баҳсни ғалаба билан тугатишган. Лекин мағлубиятлари 50 фоизни ташкил этмоқда. Шимолий америкаликларда ҳам ютуқ 25 фоизга тенг, мағлубият эса осиёликларникидан бироз кўпроқ - 56,25 фоиз. Европаликлар яна маҳсулдорлик бобида ҳам мақтанишлари мумкин. Улар битта ўйинда ўртача 1,82та гол уришган. Иккинчи яхши кўрсаткич эса Африка вакилларига тегишли - 1,77та. Қитъадошларимиз эса 1,18та гол билан Шимолий америкаликлардан бироз устунлар. Жанубий Америка тўртлигининг ўртача кўрсаткичи - 1,68та гол. Океа-ниянинг ягона вакили бир жиҳатда тилга олинади: Таити термаси ҳар бир ўйинда ўртача 7тадан гол қабул қилди. Азалдан ҳужумкор футболи билан машҳур Жанубий Америка бу сафарги мусобақада ҳимояда барчага ўрнак бўлди. Жанубликлар битта ўйинда ўртача 0,89та тўп ўтказиб юбордилар. Африкаликлар аксинча, сермаҳсул тўп суришлари баробарида одатлари бў-йича ҳимояда метин туришмади. Улар жами 35та гол қабул қилишди. Бу чемпионатдаги барча голларнинг қитъалар чекига тушган энг кўпидир. КОНКАКАФ вакилларида мағлубиятлар сони кўп - 9та. Океания ҳисобида энг кам мағлубият бор-3та. Лекин шуниси борки, бу ўйинларнинг 100 фоизини ташкил этади.

Ҳа, терма жамоамиз гарчи турнирни ғалабасиз якунлаган бўлсада, барча иштирокчилар орасида 18-ўриндан жой олди. Чунончи, вакилларимиз ўз гуруҳларида 3-ўринни банд этишди. Бундай вазиятда барча гуруҳларда сўнгги поғонада қолган термалар бизникидан пастга жойлашишади. Шунинг учун ҳам гуруҳ босқичини 3тадан очко билан якунлаган Гондурас, Камерун каби термалар бизникидан орқароқда қайд этилишади. Қизиғи, дастлабки тўрт ўрин тўртта қитъа вакилларига насиб этди. Бошқача айтганда, кучли тўртликда биргина Осиё шарафини ҳимоя қилган жамоаларга жой тегмади (Океанияни атайлаб ҳисобдан чиқаряпмиз). Учинчи ўрин учун курашган Коста Рика термасини алоҳида таъкидлаш жоиз. Зеро, ушбу жамоа 1|8 финалга КОНКАКАФнинг ягона вакили сифатида чиқди ва ярим финалгача қоқилмади. Шунингдек, европаликлар натижаси ҳам ҳавас қиларли: «кўҳна қитъа»нинг нақд тўртта термаси кучли ўнликдан жой олди. Осиёликлардан БАА терма энг юқори жойга кўтарилди - 6-ўрин.